کانون ايرانی پژوهشگران فلسفه و حکمت 10 دی 1396 ساعت 23:54 http://iptra.ir//matter/1940/حافظ-فلسفه -------------------------------------------------- عنوان : حافظ و فلسفه -------------------------------------------------- در آذرماه 1387 نشست «حافظ و فلسفه» در پژوهشکده اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس و با سخنرانی دکتر اصغر دادبه، عضو هیأت علمی دایره‌‌المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد؛ متن : دادبه در ابتداي سخنان خود اظهار داشت: اگر حافظ نبود، سعدي بود، ولي اگر سعدي نبود، حافظ هم نبود. با توجه به اين اگر در مدرسه ها فقط به شاگردان سعدي بگوييم كافي است، اما نمي توان منكر هنر حافظ شد. وي با اشاره به اهميت فلسفه تصريح كرد: قصه فلسفه چيزي است كه قرن هاست فراموش كرديم. فلسفه جزوي از زندگي است. برتراند راسل درست مي گويد كه فلسفه علم پرسش هاست و نه علم پاسخ ها. پس اگر به پاسخ ها دست نيافتيم باز هم نبايد از پرسش ها دست برداريم. دادبه ادامه داد: اگر مطالعات و معلمي كردن فلسفه را دنبال كنيم خواهيم ديد كه به عنوان يك انسان انديشمند فلسفه جزوي از زندگي ما مي شود. مدير گروه ادبيات دايرة المعارف اسلامي درباره واژه فلسفه هنر گفت: در كشور ما يك جعل اشتباه صورت گرفته كه مثلا به فلسفه هنر مي گوييم فلسفه مضاف. يعني فلسفه را مضاف قرار مي دهيم و هر علمي را كه به آن اضافه مي كنيم مي گوييم مضاف اليه است؛ مثل فلسفه فيزيك و يا فلسفه شيمي. اصغر دادبه با بيان اينكه سه پرسش كلي در فلسفه هاي مضاف مطرح مي شود، بيان داشت: پرسش هاي چيست، از كجاست و براي چيست اين سه پرسش مهم در فلسفه هاي مضاف است و تمام آن چه بعد از آن گسترش مي يابد ذيل همان سه پرسش است. استاد فلسفه دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران شمال تاكيد كرد: اين بحث ها از قرن 19 به بعد استقلال يافته اما موضوع مستقل بودن يك بحث است و موضوع نطفه در علوم ديگر داشتن يك بحث. دادبه در بررسي تاريخي شكل گيري و تكوين فلسفه هنر ادعا كرد كه افلاطون كسي نيست جز يك زرتشت يوناني و اين در كتاب شهر زيباي افلاطون كه 40 سال پيش دكتر مجتبايي نوشته مطرح شده است. افكار افلاطون در مزداي ايراني نيز به چشم مي خورد، منتها افلاطون انديشه ها را با فكر يوناني بيان مي كند. وي سه پرسش بنيادين در فلسفه هاي مضاف را در فلسفه هنر و به طور مثال شعر به كار گرفت و گفت: در پرسش نخست مطرح مي كنيم كه شعر چيست كه در آثار بهار و نظامي مي توانيم اين پرسش را پيدا كنيم. دادبه اضافه كرد: پرسش دوم اين است كه شعر از كجا آمده كه اين يكي از جدي ترين پرسش هايي است كه همواره مطرح بوده است. وي درباره پرسش سوم عنوان كرد: در اين پرسش سوال مي كنيم كه شعر به چه درد مي خورد و براي چيست كه اين هم قصه درازي است و اين پرسش را با برگ و بوي خودمان در ديوان حافظ مي توانيم ببينيم. دادبه سپس بحثش را روي پرسش دوم كه خاستگاه شعر و هنر چيست استوار كرد و غزل بارها گفته ام و بار دگر مي گويم، كه من دلشده اين ره نه به خود مي پويم را مصداق تمام نماي سه پرسش فوق ذكر كرد. به گفته دادبه بر اساس اين غزل حافظ، خاستگاه شعر الهام است كه الهام نتيجه خلق هنر در حالت بي خودي است و زمان الهام شب هنگام و علت العلل دستيابي الهام عشق است. وي بيان داشت كه ما مي توانيم بحث هاي خيالي در اشراق را با خاستگاه هنر در غزل مرتبط كنيم؛ يعني آن فرشته هنر كه افلاطون از آن سخن مي گويد همان خيال نزد عرفاي ماست. دادبه با اشاره به اين كه خيال به دو اصالت عشق و الهام منجر مي شود، گفت: هنرمند يا شاعر به دو اين اصالت دست مي يابد و بعد از دستيابي به آنها هنرش را خلق مي كند. پس با يك نظر الهام در نظر عرفاي ما از خيال سرچشمه مي گيرد. اين استاد دانشگاه در ادامه به تعريف خيال متصل و منفصل پرداخت و بحث هايي پيرامون فلسفه ابن عربي و سهروردي به راه انداخت تا بتواند تناقض سرچشمه وجود مادي و معنوي را در بحث تفكيك خيال متصل و منفصل حل كند. دادبه گفت: از درك حسي، درك خيالي و درك ذهني، عشق حسي، عشق خيالي و عشق ذهني را هم داريم. عشق حسي دو چهره دارد كه يك چهره آن حيواني است و ما تسامحا به آن عشق مي گوييم، در حالي كه هوس است. اما عشق حسي با چهره انساني صورت مقدماتي حركات بعدي است. دادبه با رد تقسيم بندي عشق به صورت هاي حقيقي و مجازي اظهار داشت: ما عادت كرديم بگوييم عشق حقيقي و مجازي. عشق همه جا عشق است آيا شما مي توانيد بگوييد علم كلاس اول علم نيست؟ علم كلاس اول و آخر همه اش علم است و براي اهل ادراك اين پروسه ادامه دارد. در پايان نشست پرسش و پاسخ مطرح شد كه در ميان اين پرسش ها دادبه به انتقاد از عدم توجه به زبان فارسي پرداخت. وي با بيان اين كه هرگز در زندگي ماركسيست نبوده است، ادامه داد: انگلس نامه اي به ماركس نوشت و به او گفت تو كه خواهان جهاني كردن نظريه و فلسفه خود هستي، نياز به زباني خاص داري تا پيروانت با آن تكلم كنند و به او پيشنهاد داد زباني را كه مي خواهد برگزيند زبان سعدي و حافظ باشد. حالا ما اين طور نسبت به اين زبان بي اعتنا هستيم. در ابتداي نشست نيز ابراهيم خدايار رئيس مركز تحقيقات زبان و ادبيات فارسي با قرائت قسمتي از كتاب دهم افلاطون عنوان كرد موضوع اصلي ده گانه افلاطون عدل است كه در مدينه فاضله اش به آن پرداخته و در كتاب دهم به طور ويژه در بحث تاريخ فلسفه هنر اين مسئله را مطرح كرده است. خدايار ادامه داد: به لحاظ پي ريزي انديشه، در علوم انساني به ويژه در نقد ادبيات و هنر و انديشه هاي انتقادي، ترديدي نيست كه بنيانگذار فلسفه هنر افلاطون است.