۰
چهارشنبه ۵ ارديبهشت ۱۳۸۶

سعدي خالق انسان‌گرايي در ادبيات معرفي شد

ضياء موحد: انسان‌گرايي سعدي با اومانيسم غربي تقابل دارد
خبرگزاري ايتار تاس روسيه در مطلبي با عنوان «بزرگداشت شاعر و انسان‌گراي بزرگ ايران؛‌ سعدي شيراز‌» به بازتاب مراسم روز بزرگداشت اين شاعر نام‌دار ايراني پرداخت.

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، ‌اين خبرگزاري در بخشي از مطلب خود آورده است: «دو كتاب معروف "بوستان" و "گلستان" واقعا از ميراث‌هاي ادبيات جهان هستند. سعدي شيرازي (‌١٢٩٢ - ‌١٢٠٣) ‌اولين متفكري بود كه مفهوم انسان‌گرايي را ترويج داد و نه تنها در شعر فارسي، بلكه در ادبيات جهان نيز مفهوم انسان‌گرايي را خلق كرد.»

اما كلمه‌ي humanism كه در تنظيم اين گزارش مورد استفاده قرار گرفته، در كنار معناي انسان‌گرايي، به‌معناي اومانيسم در تفكر فلسفي نيز هست.

ضياء موحد درباره‌ي اين موضوع و تفاوت انسان‌گرايي سعدي با اومانيسم غربي به خبرنگار ايسنا گفت: پايگاه تفكر اومانيستي، غرب است و با فيلسوفاني چون جان لاك،‌ هيوم، روسو، دكارت و ديگران شكل مي‌گيرد. نظام فكري دكارتي اصلا با نظام اشعري سعدي در تضاد است. در نگاه سعدي، انسان جز بنده‌اي در برابر خدا نيست و عقل شأني ندارد، همچنان كه مي‌گويد: «ره عقل جز پيچ در پيچ نيست / بر عارفان جز خدا هيچ نيست»؛ بنابراين مبناي متافيزيك سعدي با متافيزيك دوران روشنگري غرب تفاوت دارد. همچنين معرفت‌شناسي سعدي با معرفت‌شناسي غرب متفاوت است.

اين شاعر و پژوهشگر فلسفه تصريح كرد: اما از سويي سعدي در زمينه‌ي اخلاق، وجه مشترك فراواني با اومانيست‌ها دارد و آن‌جا كه مي‌گويد «بني‌آدم اعضاي يكديگرند» با رويكردي اخلاقي اين مطلب را بيان مي‌كند.

موحد اظهار داشت: انسان‌دوستي و احترام به حقوق انسان، مسائلي جهان‌شمول‌اند و سعدي نيز از مناديان اين مسأله است؛ اما به‌معناي غربي مفهوم اومانيسم، كه در آن، انسان، مركز جهان است، نمي‌توان گفت سعدي اومانيست است.

وي در اشاره‌اي گذرا به مؤلفه‌هاي اومانيسم گفت: در تفكر دكارتي، انسان از ذهن به خدا مي‌رسد. همچنين بعد از دكارت ديگر تسلط كليسا، مذهب نيست و فرد انسان به‌عنوان فرد، نه به‌عنوان فردي در ميان "امت" مطرح است. ضمن اين‌كه به‌عنوان انساني قائم به ذات است و نيز بسياري از مسائل مذهبي و آموز‌ه‌هاي ديني كه با انسان است، در تفكر اومانيستي غرب از انسان گرفته مي‌شود.

نويسنده‌ي كتاب "سعدي" در تبيين تفاوت نگاه سعدي با تفكر اومانيستي گفت: در تفكر شرقي و سعدي از خدا به انسان مي‌رسيم. در تفكر سعدي، انسان بنده خدا و اشرف مخلوقات است. زمين مركز جهان است و بسياري از مسائل مذهبي و آموزه‌هاي ديني همواره با انسان است.

موحد در ادامه تأكيد كرد: اومانيسم غربي كه خاستگاه دين‌مدارانه ندارد و در مسير اسطوره‌زدايي در حركت است، هيچ مناسبت و ربطي به خاستگاه دين‌مدارانه و مذهبي سعدي ندارد. همچنين آثار بزرگان ادبيات كلاسيك ايران و سعدي با حمد و ياد و ثناي پروردگار شروع مي‌شود و اين شاهدي است بر اين مدعا كه

سعدي آن نگاه اومانيستي را كه در غرب باور دارند، نمي‌پذيرد.

مترجم "منتقدان فرهنگ" معتقد است: البته نگاه انسان‌دوستي سعدي به يك معنا با اومانيسم غربي مرتبط است؛ در اين جهت كه سعدي را در رنسانس فرانسه شاعر روشن‌فكري مي‌دانستند و اين نيز در كتاب "از سعدي تا آراگون" دكتر جاهد حديدي آمده است. اما نگاه بشردوستانه و محبت به هم‌نوع سعدي خاستگاه اخلاقي دارد.

عضو هيأت علمي مؤسسه‌ي پژوهشي حكمت و فلسفه‌ي ايران در پايان تأكيد كرد: اومانيسم غربي از نظر متافيزيكي و معرفت‌شناسي كاملا نقطه مقابل متافيزيك و معرفت‌شناسي سعدي است.

انتهاي پيام

Share/Save/Bookmark
نام شما

ایمیل شما
نظر شما *