روال متداول در تاريخ فلسفه غرب، در فلسفه اسلامي مفيد نيست
كپيبرداري از فلسفه غرب، راهگشا نيست 30-1- هانري كربن معتقد است كه طرح معمول تقسيم تاريخ فلسفه، همچون تاريخ به طور كلي، به سه دورهي موسوم به باستان، سدههاي ميانه و دورهي جديد را جز با به كار گرفتن زباني جعلي نميتوان به دورهبندي تاريخ فلسفه اسلامي اطلاق كرد. نيز گفتن اينكه سدههاي ميانه تاكنون ادامه پيدا كرده است، مفيد فايده نخواهد بود، زيرا نفس مفهوم سدههاي ميانه مبتني بر بينشي از تاريخ است كه با توجه به وضعيت ويژهاي طرح شده باشد. براي تعيين ماهيت يك «شيوه از انديشه»، قرايني جديتر و پايدارتري از صرف ارجاعات گاهشناختي وجود دارد و در اسلام، شيوههاي متمايزي از انديشه وجود دارد كه از آغاز تاكنون تداوم يافته است.
وسوسهي دورهبندي در نزد متفكران اسلامي به صورت طرحي پديدار شده كه ويژه آنهاست (و با تصوري كه آنان از دايرههاي نبوت دارند، بيگانه نيست). به عنوان مثال، قطب الدين اشكوري، تاريخ انديشيمندان و اهل معنويت خود را به سه دايرهي بزرگِ انديشمندان پيش از اسلام، انديشمندان اسلام سني و انديشمندان اسلام شيعي تقسيم كرده است.
ادوار فلسفه اسلامي از ديدگاه كربن
30-2- كربن ميافزايد: ما، به نوبهي خود، نميتوانيم اين تقسيمبندي را، به زور، در طرح دورهبندي خود، از خارج وارد كنيم. ما سه دورهي بزرگ زير را از يك ديگر تميز خواهيم داد:
الف- نخستين دوره ما را از آغاز تا مرگ ابنرشد هدايت خواهد كرد. از برخي جهات، اين دوره تاكنون بيشتر شناخته شده است. آن گاه كه به پايان اين دوره برسيم، خواهيم ديد كه چرا خود را به اين فاصلهي زماني محدود كردهايم. با ابنرشد چيزي در سرزمينهاي غربي اسلام پايان يافت. در همان زمان، با سهروردي و ابنعربي در شرق سرزمينهاي اسلامي، چيزي آغاز شد كه تاكنون تداوم پيدا كرده است. (در اين دوره وجوه بسياري روشن گرديده كه در جريان بيست سالهي اخير پژوهشها آشكار شده است).
ب- دومين دوره، سه سدهي پيش از نوزايش صفوي را، در ايران، شامل ميشود. اين دوره، به طور عمده نشان از امري دارد كه بر حسب معمول « الهيات صوفيانه » ناميده شده است: بسط مكتب ابنعربي و مكتب ناشي از تعليمات نجمالدينكبري ، پيوند تصوف از سويي با تشيع اثنيعشري و از سوي ديگر با آيين اسماعيلي دعوت جديد متأخر بر فتح الموت به دست مغولان (654ق/ 21256).
ج- دورهي سوم. در حالي كه تصور شده است كه پس از ابنرشد در همهي سرزمينهاي اسلامي تحقيق فلسفي دچار وقفه شد (و به همين دليل بود كه بالاتر به افشاي آن داوري سطحي پرداختيم)، در سدهي دهم ق/ شانزدهم م با نوازايش صفوي در ايران جهش عظيم در انديشه و نزد انديشمندان صورت گرفت كه اثرات آن باگذار از دورهي قاجار تاكنون تداوم پيدا كرده است. (جاي آن دارد كه در پرتو اين دلايل و در پرتو مكتبهاي ديگري كه اخيراً در بخش ديگري از سرزمينهاي اسلامي شكفته شدهاند، پرسشي دربارهي آيندهي نزديك براي خود مطرح كنيم)».
کد مطلب: 27
