مبانی و نتایج بحث اسماء و صفات الهی در حکما متعالیه ( ملاصدرا ) و عرفان اسلامی ( ابن عربی)

فاطمی ،میرمسعود ؛ مبانی و نتایج بحث اسماء و صفات الهی در حکما متعالیه ( ملاصدرا ) و عرفان اسلامی ( ابن عربی) ؛ راهنما : احمد بهشتی – محمد تقی فعالی ؛ مشاور : غلامرضا اعوانی ؛ تاریخ دفاع : 27/06/82 ؛ 357 ص .
کلید واژه ها : اسماء و صفات الهی ، فلسفة متعالیه ، حکمت متعالیه ، اسماء واجب ، تطبیق ، تلخیص .
چکیده
بدون تردید مهم ترین مباحثی که در نظام های معرفتی اسلامی مطرح میگردند در ارتباط با مبدأ هستی و تبیین اوصاف و اسماء آن می باشند . در این رساله کوشش شده است تا بنیادها و مبانی بحث اسماء و صفات حق ،در دو نظام معرفتی مهم – یعنی مکتب عرفانی ابن عربی و فلسفه متعالیه صدرایی – بررسی گردیده ، و نیز نتایج آن بحث ها مورد توجه قرار گیرد . در بخش اول ، ابتدا نگاهی گذرا به پیشینة فلسفه به طور کلی و خصوصاً در میان مسلمین ، پرداخته شده و عوامل مهمی که در شکل گیری حکمت صدرایی ، مؤثر بوده اند مورد اشاره قرار گرفته و ویژگی های حکمت متعالیه را به اختصار بررسی نموده و خواهیم دید که هر یک به نحوی ، در مقام و تسمیه فلسفی حق ، ایفای نقش می کنند . در فصل دوم به طرح بحث هستی شناسانه و مرسوم درباره اسماء و صفات واجب و رابطه آنها با ذات را بررسی می کنیم . در فصل سوم به بررسی دیدگاههای ملاصدرا درباره اوصاف واجب و رابطه آنها با ذات را بررسی میکنیم . در فصل سوم ، به بررسی دیدگاههای ملاصدرا درباره اوصاف مهمی چون علم ، قدرت ، اراده ، حیات ، سمع و بصر – که بیشتر مورد توجه اهل کلام و فلسفه می باشند – پرداخته می شود .
در فصل چهارم از نگاه معرف شناسی به دیدگاههای مکتب ملاصدرا ، درباره مسایلی چون امکان شناسایی واجب ، نحوه شناسایی او ، رابطه مفاهیم فلسفی با واجب پراخته و نیز به بررسی بنیان های اصلی در توجیه معرفت فلسفی درباره واجب و صفات او خواهیم پرداخت . در تمام این مراحل ، از توضیحات نامداران مکتب متعالیه صدرایی ، در توضیح آراء او استفاده شده است . در بخش دوم رساله ، به جستجوی مبانی و نتایج اسماء و صفات حق از نظرگاه ابن عربی پرداخته شده است . در ضمن مقدمهای درباره ابن عربی و مکتب او و ویژگی های اصلی آن بحث شده است . در فصل اول ، ارکان هستی شناسی در عرفان نظری مورد بررسی قرار گرفته و از طریق آنها ، توصیف و تبیین و تسمیه عرفانی نسبت به وجود حق را درخواهیم یافت . در فصل دوم از این بخش هستی شناسی اسماء حق ( به اصطلاح اهل عرفان ) مورد توجه قرار گرفته و به مسائلی چون تبیین جایگاه وجودی اسماء و صفات حق ، بررسی رابطه " ذات ، صفت و اسم " ، پرداخته شده است . در فصل سوم اسماء و صفات الهی را از منظر معرفت شناسی بررسی نموده ایم . امکان معرفت حق و اسماء او ، ابزارهای انسانی در شناسایی او ، بسترهای معرفت زا ، متعلق معرفت عارف ، حجاب در معرفت . آخرین مدرج شهود ، تنزیه و تشبیه ، معنا داری اسماء از جمله مباحثی هستند که مورد بررسی قرار گرفته اند .
همان طور که از توضیحات بالا به دست آمد ، منظور از اسماء و صفات در این رساله ، اعم است از آنچه به طور خاص ، اسم یا صفت نامیده میشوند به گونه ای که حاصل تبیین ها و توضیحات عرفانی و فلسفی نیز ، اسم و صفت قلمداد گردیده اند .
اگر چه در ضمن مباحث مطرح شده در بخش اول و دوم گاهی به مقایسة آراء دو مکتب اشاره شده است . اما بخش سوم مستقلاً عهده دار بررسی تطبیقی و تلخیص مطالب دو بخش دیگر می باشد . در طی این بخش پس از تحقیق درباره ی « تطبیق » مشابهت ها و تفاوتهای مهم دو مکتب ، مورد اشاره و بررسی قرار گرفته است .

کد مطلب: 1213