شرح و مقایسه دیدگاه امام محمد غزالی و دیوید هیوم درباره علیت

نوروزی تیمورلویی ، حسین ؛ شرح و مقایسه دیدگاه امام محمد غزالی و دیوید هیوم درباره علیت ؛ راهنما : غلامرضا اعوانی ؛ مشاور : غلامحسین ابراهیمی دینانی ؛ تاریخ دفاع : 28/06/80 ؛ 205 ص .
کلید واژه ها : علیت ، معلول ، علت .
چکیده
کندو کاو در مورد علیت که به منزله درختی تنومند در گلستان معرفت بشری است ، یکی از دغدغه های فلسفی اصیل به شمار می رود . در این پایان نامه به آراء امام محمد غزالی و دیوید هیوم دربارة علیت اشاره میشود که هر کدام از منظرهای متفاوت به مقوله علیت نگریستند و نتایجی را نیز از رهگذر این تأمل بدست آوردند .
غزالی یکی از بزرگترین متکلمان اشعری است که با انگیزه های کاملاً دینی علیت را به دیده انگار نگریست . در نگره غزالی ، علیت فلسفی ، با آموزه های اصیل اسلامی ناسازگاری دارد . به عنوان مثال علیت فلسفی ، با فاعلیت و اراده الهی نهفته است و از انجا که اجسام دارای علم و اراده نیستند ، بنابراین فاعلیت اجسام نسبت به یکدیگر منتفی است و فاعلیت تنها از آن خداوند است و بر این تعلق گرفته که اشیاء را به دنبال یکدیگر ایجاد کند . وقتی بصورت مکرر یک پدیده در پی پدیده دیگر ، به اراده الهی رخ می دهد . ما بر اساس انس و الفت ذهنی ، پدید اول را علت و پدیده دوم را معلول می نامیم . در جهان غرب نیز برخی از فلاسفه با انگیزه های مختلف علیت را طرد کردند .
یکی از آنها دیوید هیوم انگلیسی است . دیوید هیوم با انگیزة فلسفی علیت را رد کرد. هیوم بر اساس چهارچوب فلسفی خود ، ادراکات بشری را به دو دسته انطباعات و تصورات تقسیم کرد. انطباعات همان ادراکات حسی اند که بی واسطه از رهگذر اندامدهای حسی ، بدست می آیند و تصورات همان انطباعات رنگ پریده و ضعیف هستند . هیوم می گوید تمام مفاهیمی که انسان در نظام فکری خود بکار میگیرد ، باید در زمره یکی از انطباعات یا تصورات باشد . معنای یک واژه به این بستگی دارد که آیا در زمرة انطباعات یا تصورات جای می گیرد یا نه . اگر جزو یکی از اینها نبود باید به عنوان واژه بی معنا از حوزه گفتمان حذف شود .
به نظر هیوم ، علیت از دسته آن مفاهیم است که در تحلیل نهایی از آن چیزی غیر از تعاقب زمانی و مجاورت مکانی باقی نمی ماند . وقتی می گوییم الف ، علت ب است . یعنی اولاً الف مقدم بر ب است و ثانیاً الف مجاور ب است .
وقتی بصورت مکرر ب در پی الف می آید ، ما با مشاهده الف ، بر اساس تداعی معانی انتظار داریم که ب را نیز به نظاره نشینیم . بنابراین رابطه یا پیوند ضروری علت و معلول که فلاسفه عقل گرا در زمرة رابطه عینی اشیاء محسوب می کردند ، چیزی غیر از تصمیم راسخ ذهن جهت گذر از یک پدیده به پدیده دیگر نیست . تحلیل هیوم از علیت ، فلاسفه بعدی از جمله کانت را تحت تأثیر قرار داده است و امروزه برخی از فلاسفه تلاش می کنند تا مفهوم قانون را بدون کاربست اصل علیت یا رابطه علی ، مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند .

کد مطلب: 1223