ارتباط نفس با بدن در حکمت متعالیه و فلسفه مشاء و اشراق

مباشر امینی ، علیرضا ؛ ارتباط نفس با بدن در حکمت متعالیه و فلسفه مشاء و اشراق ؛ راهنما : سید حسن سعادت مصطفوی مشاور : احمد بهشتی – علی مهدی زاده ؛ تاریخ دفاع : 24/06/79 ؛ 228 ص .
کلید واژه ها : علیت نفس و بدن ، موت ، کمال ، نفس و بدن اخروی .
چکیده
آنچه مسأله ارتباط نفس با بدن را مهم و بلکه مشکل می کند ، ارتباط مجرد با مادی است . برخی منکر نفس شده اند و گروهی معتقد به ثنویت و بعضی دیگر آن دو را یکی دانسته اند .
شیخ الرئیس و شیخ اشراق ، این دو موجود را اصیل می دانند و ثنوی گرا شده اند اما ملاصدرا بر اساس مبانی خویش ، مانند : اصالت وجود و تشکیک وجود و وحدت وجود و ... ثنویت را بر می دارد و نفس و بدن را دو مرتبه از یک امر میداند . نفس و بدن هر یک در دیگری تأثیر دارند ، این تأثیر دو جانبه فقط در عالم ماده است . وقتی نفس به کمال رسید دیگر هیچ نیازی به بدن ندارد و در مراحل بالاتر می تواند مانع فساد بدن پس از مفارقت از آن شود و تا آنجا ارتقاء مقام می یابد که ابدان مثالی می آفریند . ارتباط نفس با بدن به عالم طبیعت و برزخ ختم نمی شود . بلکه به بدن اخروی نیز کشانیده می شود ، به طوریکه بدن اخروی از لوازم وجود نفس و هیئت آن نمود ملکات اخلاقی نیکو یا زشت نفس خواهد بود .
اینکه رابطه علیت نفس و بدن چگونه است ؟ هر سه بزرگوار برآن هستند که بدن علت تامه نفس نیست . بلکه شرط بالعرض وجود نفس است . ابن سینا علت نفس را عقل فعال ( ازعلل طولی) می داند . در حالیکه ، دو حکیم دیگر ، رب النوع انسانی ( از علل عرضی ) را علت آن می خوانند . از آنجا که نفس همراه این بدن بوده است قهراً به کمالاتی رسیده و یا بازمانده است پس ممکن است انسانی کامل ، متوسط و ناقص باشد . دربارة بقاء نفس انسانی که به مرتبة عقلانیت رسیده است . هر سه حکیم متفق القول هستند .در مورد انسانهای متوسط و ناقص ، اختلاف نظر وجود دارد . اصولاً رهبران سه تفکر ، نفوس را پس از مرگ باقی می دانند ، گر چه نفوس متوسط و ناقص را شایسته صعود نمید انند و در عالم نور و عقلانیت را به روی آنها بسته می انگارند .
چون بدن دارای قوائی است ، لاجرم ارتباط نفس با قوا نیز مطرح خواهد شد . هر سه حکیم بزرگوار قاعده ی « النفس کل القوی » را می پذیرند با این فرق که ملاصدرا در این زمینه بسیار مفصل و صریح بحث کرده است .

کد مطلب: 1216