دکتر یحیی مهدوی

آقای دکتر یحیی مهدوی در سال 1288 در خانواده ای متعین به دنیا آمد و در خانه و مدرسه در ایران و در فرانسه از تربیت و تعلیم خوب برخوردار شد و پس از اتمام تحصیل به استادی داشنگاه تهران رسید و مدتی قریب به سی سال با روش خاص خود به تدریس و تحقیق و ترجمه پرداخت . دکتر مهدوی فلسفه را دوست می داشت و به زبان و ادب فارسی و علوم و معارف اسلامی و ایرانی نیز بسیار علاقه مند بود . او همه اهل علم و عالمان و متحققان را عزیز می داشت و از متظاهرین و ظاهرسازان و علم فروشان دوری می کرد . دکتر مهدوی در همه عمر با اعتدال زندگی کرد و هرگز به حفظ و ازدیاد مکنت و ثروتی که بارث برده بود نپرداخت و از میراث پدر به نحوی بسیار معقول استفاده کرد . به جاه و قدرت هم علاقه نشان نداد و حتی وقتی دکتر مصدق به او پیشنهاد وزارت کرد نپذیرفت . کسانی که به مال و قدرت دست نیافته اند اگر مال و قدرت را خوار بشمارند می توان گفت که در معرض آزمایش قرار نگرفته اند و حتی شاید گفته شود که حرمان خود را توجیه می کنند و این گفته در بعضی موارد صادق است اما زندگی دکتر مهدوی عین این آزمایش بود . او اگر وزارت دکتر مصدق را می پذیرفت نه فقط قابل ملامت نبود بلکه کسانی بیش از اکنون او را ستایش می کردند اما علاقه به وزارت و ریاست نداشت و مقام علم را ورای اینها می دانست . این وضع روحی و اخلاقی اگر به خودی خود یک فضیلت نباشد زمینه و شرط فضیلت است و چون به جوانب دیگر زندگی دکتر مهدوی نظر کنیم به آسانی می توانیم او را اهل فضیلت بدانیم . دکتر مهدوی دروغ نمی گفت . قوانین و مقررات را به دقت – و البته بدون خشکی و جمود مقررات پرستان – رعایت می کرد . از استادان فرانسویش به ندرت یاد می کرد اما از استادان ایرانی که بیشتر استاد ادب و معارف بودند با احترام و اکرام نام می برد . ادب فارسی را به خوبی آموخته بود . و نوشته هایش گواه ذوق و انس او با ادب فارسی است . دکتر مهدوی در زمره ی ره آموزان ترجمه متون فلسفه غربی به زبان فارسی بود و انصافا که ترجمه های او نمونه و مثال ترجمه خوب است . از ترجمه کتاب روش علوم فلیسین شاله تا ترجمه مجلدی از تاریخ فلسفه برهیه (Brehier) نحوی تحول در زبان دکتر مهدوی ظاهر شده است اما ترجمه اول هم مثل ترجمه آخر نمونه است و سلاستی دارد که خواننده کمتر احساس می کند که ترجمه یک کتاب خارجی را می خواند . با این همه آن بزرگوار هرگز ادعای علم و فضل نکرد . گفتم که بسیار کوتاه سخن می گفت . ولی سخن کوتاه او همواره پرمعنی بود . مناعت طبع و تواضع را با هم جمع کرده بود . در میان داشنمندان و استادان کمتر بودند کسانی که وقتی چیزی را نمی دانستند مثل او به آسانی بگویند نمی دانم . گاهی کسانی این فضیلت را درست درک نمی کردند و حتی ملتفت نمی شدند که علم و تواضع و مناعت نه فقط با هم منافات ندارد بلکه ملازم یکدیگرند . دکتر یحیی مهدوی مرد اعتدال بود و با اعتدال و اشتغال دایم به ادب و فلسفه 92 سال عمر کرد و بیش از شصت سال از آن عمر گرانبها صرف علم و تحقیق و خدمت به دانشگاه و دانشگاهیان شد . او مرحوم حبیب یغمایی را تشویق کرد که ترجمه فارسی تفسیر طبری را تصحیح کند و متن مصحح را به هزینه خود جزء انتشارات دانشگاه تهران چاپ کرد . با همکاری استاد مجتبی مینوی ابتدا کتاب عرض نامه افضل الدین کاشانی و سپس مجموعه مصفات این محقق و صاحب نظر بزرگ تاریخ ایران و اسلام و همچنین تفسیر ابوبکر عتیق نیشابوری و قصص قرآن او را تصحیح و چاپ کرد . در سالهای پایان عمر آثاری را که در جوانی فراهم آورده بود اصلاح کرد و بعضی از آنها را دوباره نوشت و انتشار داد . این کتاب ها به خصوص برای داشنجویان بسیار مفید است . تهیه کتاب درسی فلسفه همواره و همیشه مایه اصلی اشتغال خاطر دکتر مهدوی بود، البته در این باب با کسانی که فی المثل می گفتند باید متون مهم فلسفه را ترجمه کرد ، بحث نمی کرد اما گاهی که نزدیکانش در موجه بودن اشتغال خاطر او شک می کردند در یک جمله می گفت باید اجمالی از فلسفه دکارت و کانت دانست تا بتوان آثار آنان را خواند و مقتاضای واقع بینی یک استاد شایسته نیز این است که به فکر درس دانشجویان باشد . او نسبتی معقول با فرهنگ و تفکر اروپایی داشت زیرا از سوابق فرهنگ ایرانی و اسلامی قطع علاقه نکرده بود و نیز درکی سالم از تاریخ گذشته داشت زیرا عالم متجدد را می شناخت . یکی از رموز بزرگی شخصیت و نفوذ او این بود که تجدد و سنت در وجود او جمع شده بود .شاید خردمندیش هم فرع این جامعیت بود . درود و رحمت خداوند بر او باد که هر چه از هر کس درباره او می شنویم همه ذکر خیر است . 

کد مطلب: 1299