جایگاه توجیه در شناخت شناسی معاصر

شمشیری ، محمدرضا ؛ جایگاه توجیه در شناخت شناسی معاصر ؛ راهنما : غلامرضا اعوانی ؛ مشاور : رضا داوری – غلامحسین ابراهیمی دینانی ؛ تاریخ دفاع : 19/06/82 ؛ 180 ص .
کلید واژه ها : توجیه ، شناخت شناسی ، مذهب ، اصالت انسجام ، بنیادگرایی .
چکیده
شناخت شناسی یا نظریه شناخت را به طور کلی به عنوان شاخه ای از فلسفه دانسته اند که به بررسی ماهیت و حدود شناخت پرداخته ، قابلیت اعتماد به ادعاهای معرفتی را می سنجد از این رو گفته اند که شناخت شناسی همواره با موضوعاتی همچون طبیعت ، حدود منابع و موجه بودن شناخت سر و کار داشته و دارد . چیزی که امروزه در عصر حاضر در مباحث شناخت شناسی و معرفتی مورد توجه خاص و ویژه قرار گرفته سخن از توجیه باورها یا چگونگی دست یابی به باورهای موجه است.
کلمه « توجیه » در شناخت شناسی ، که در یک کلام می توان آن را « توجیه معرفتی » خواند ، دربرگیرنده طیفی از کلمات است که در میان آنها می توان « عقلانی » ، « معقول » و «موردگواهی» را یافت .
آنچه مسلم است اینکه هدف و مقصد روانشناختی و معرفت شناختی این کلمات باور است .
ازاین رو در بحث از توجیه ، شناخت شناسان به این پرداخته اند که چه چیز باور را موجه ، معقول عقلانی یا تضمین می کند .
این رساله که طی دو بخش فراهم آمد ه است به منظور اینکه خود را به قلمرو بحث از « توجیه معرفتی » نزدیک نماید ابتدا در بخش نخست با عنوان « دربارة شناخت وشناخت شناسی » بی آن که نظر به ملاحظات تاریخی داشته باشد ، گزارشی مختصر از شناخت شناسی و شناخت آورده تا در ضمن آن بر شمردن اجزاء و عناصر مؤلفه شناخت معلوم دارد که اولاً محل بحث از توجیه در چه مقام و جایگاهی است ثانیاً باوری که مورد بحث شناخت شناسان قرار میگیرد کدام قسم از اقسام باور است .
اما هنگامی که سخن از « توجیه » سر می گیرد ملاحظه میشود که به لحاظ تاریخی ، مهمترین بیان از توجیه معرفتی همانا در دو مذهب اصالت بنیاد و اصالت انسجام صورت پذیرفته است . بنیادگرایان ، توجیه را دارای ساختار طولی و ردیفی دانسته بر این باوراند که برخی از باورها بالذات موجه اند و سایر باورها در صورت حمایت این باورهای بنیادی موجه خواهند بود . انسجام گرایان در برابر برآنند که مادامی باور موجه است که متعلق به نظام و مجموعه باورهایی باشد که یکدیگر را به طور دو جانبه حمایت می کنند .
بخش دوم این رساله با عنوان « درباره توجیه » طی پنج فصل جداگانه توجیه معرفتی را به این طور خاص در قالب دو مذهب اصالت بنیاد و اصالت انسجام مورد بحث قرار داده است . در این بخش سعی بر آن بوده است تا در حد بضاعت و به استناد منابع موجود و در اختیار بی آنکه اشخاص مورد تأکید و تأیید و تکذیب قرار گیرند محورهای اصلی این دو مذهب مورد توجه قرار گرفته و احیاناً نقاط ضعف و قوت هر یک ، چه به شیوه تطبیقی و چه به گونه انحصاری برشمرده شود .

کد مطلب: 1235